Naar aanleiding van de Week van de Vrijwilliger, vroeg beweging.net vorig jaar aandacht voor de bijdrage die middenveldorganisaties en burgers kunnen leveren aan het lokale beleid. Onder het motto ‘Goed advies sla je niet in de wind’, braken we een lans voor het gebruiken van hun expertise en input om tot een gedragen en effectief beleid in partnerschap te komen. Dit jaar hebben we lokale besturen in de bloemetjes gezet die met onze aanbevelingen van de voorbije jaren aan de slag zijn gegaan om tot een participatief vrijwilligersbeleid te komen in hun stad of gemeente. Dat lokale besturen de input van het middenveld en van burgers naar waarde schatten en gebruiken, is hoopvol. Met twee weet je immers meer dan alleen.
Helaas moeten we vaststellen dat sommige leden van de Vlaamse regering daar enigszins anders naar kijken. Een kritisch middenveld dat vanuit haar expertise een bijdrage kan leveren aan het beleid wordt eerder als een obstakel voor effectief en efficiënt beleid gezien, dan als een troef. Het primaat van de politiek, weet u wel. De heisa rond de besparingen in de subsidies voor de socioculturele sector is daar een mooi voorbeeld van. En het stof is nog niet gaan liggen of daar is al een nieuwe aanval.
Ook adviesraden onder vuur
Dit keer is die gericht naar de strategische adviesraden. Eind 2025 ontvingen de adviesraden een brief met de boodschap dat ze vanaf 2027 samen 3 miljoen euro moeten besparen. Hoe ze dat moeten doen kunnen ze zelf invullen: ofwel besparen ze op hun interne werking en organisatie (lees personeel) ofwel houden ze hun taakstelling tegen het licht. Daarnaast worden onder het mom van efficiëntiemaatregelen enkele adviesraden ingekanteld in de SERV.
Wanneer je louter vanuit een economisch standpunt naar deze maatregelen kijkt, zou je kunnen zeggen dat het in budgettair moeilijke tijden logisch is dat iedereen een duit in het zakje doet, dus ook de Vlaamse adviesraden. Alleen kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat er naast besparingsagenda ook een meer ideologische agenda speelt.
Tijdens de commissie voor Algemeen Beleid, Financiën, Begroting, Justitie en Onroerend Erfgoed in het Vlaams parlement vorige week, kreeg minister-president Diependaele een vraag over de impact van de besparing bij de strategische adviesraden. Volgens de minister-president werd er geen impactanalyse uitgevoerd, omdat deze “te veel zou inbreken op de autonomie van de adviesraden om zelf hun werking zoveel mogelijk te organiseren en te structureren”[1].
Te veel advies
Maar er is meer. In zijn antwoord ging de minister-president er prat op dat uit informeel contact met de stakeholders blijkt dat zij zich ook ergeren aan het feit dat er te weinig rekening gehouden wordt met de adviezen en dat zij van mening zijn dat er teveel adviesraden zijn. Bovendien produceren deze adviesraden, om de woorden van de minister-president te gebruiken, een “diarree aan adviezen” met een geringe impact. Daarom wil deze Vlaamse regering ook focussen: minder adviesraden, minder adviezen en, althans volgens de minister-president, “advies waarmee ik aan de slag kan” .
En hier komt de ideologische component naar boven. De keuze voor de adviesraden is simpel, aldus minister-president Diependaele: “groot zijn en zeer veel volk tewerkstellen, of advies kunnen afleveren waarmee effectief aan de slag gegaan wordt”. Alsof het ene het andere uitsluit. Deze valse tegenstelling doet afbreuk aan het goede werk dat de strategische adviesraden de laatste jaren geleverd hebben. Hun taakstelling laat hen net toe om naast advies over toekomstige decreten, zelf initiatieven te nemen en de Vlaamse regering te adviseren over thema’s die zij belangrijk en noodzakelijk achten om tot een gedragen en evenwichtig beleid te komen. De expertise uit het werkveld en het middenveld die in de strategische adviesraden rijkelijk aanwezig is wordt dus aangeboord om tot beter beleid te komen. Nu wordt echter de indruk gewekt dat men adviezen formuleert om adviezen te formuleren. Als een soort bezigheidstherapie voor de medewerkers van de strategische adviesraden.
Advies is geen hinderpaal
De Vlaamse regering, bij monde van de minister-president, zou deze betrokkenheid van de stakeholders net moeten koesteren in plaats van dit als hinderlijk te zien. Maar net zoals kritische organisaties bij de subsidietoekenning, worden de vele adviezen van de strategische adviesraden eerder gezien als hinderpalen voor een efficiënt beleid. Vanuit de ideologie van het primaat van de politiek moet het vooruit gaan. Politici zijn verkozen en vertolken dus de wil van het volk. Zij weten wat goed is, andere stemmen staan daadkracht alleen maar in de weg. De voorbije jaren hebben aangetoond waartoe dit leidt: beleid dat niet gedragen wordt door het werkveld, legistiek broddelwerk en vernietigingen door het Grondwettelijk Hof en de Raad van State. Is dat dan zo veel beter? Is dat dan efficiënt beleid?
Het debat over de strategische adviesraden mag niet herleid worden tot een rondje ruziën over de opgelegde besparingen. Het moet gaan over welke plaats adviezen van experten en middenveld nog krijgen in het beleidsproces, over woord en tegenwoord als fundament van een gezonde democratie. Bij beweging.net zijn we er van overtuigd dat politieke ‘sturm und drang’ niet altijd de juiste manier van werken is, en dat je goed advies beter niet in de wind slaat. Ook al gaat het dan iets trager.
[1] https://www.vlaamsparlement.be/nl/parlementair-werk/commissies/commissievergaderingen/1998524/verslag/2004018
