Dat na opnieuw nachtelijke onderhandelingen, die menselijk maar ook inhoudelijk slachtoffers maakten.
Het failliet van dit onderhandelingsmodel moge duidelijk zijn. Dit leidt eerst tot het oplaten van politieke ballonnetjes gedurende de eerste weken van september. Iedere partij laat deze op, soms met de expliciete bedoeling ze te laten afschieten, altijd om aandacht te genereren, zelden of nooit om echte vooruitgang te boeken.
Enkele dagen voor de parlementaire deadline komen dan pas echte tabellen, echte cijfers en echte voorstellen. Niemand die ontkent dat de besparingsoefening groot en dus moeilijk was. Maar wie gelooft dat de beste akkoorden gesloten worden wanneer de tijd ontbreekt om ze echt door te spreken, die dwaalt. Bovendien zorgt dit onvermijdelijk ook voor fouten. Want ook achter de schermen is de onderhandelingsmethode een aanslag op de gezondheid én de werkkwaliteit van medewerkers, dat kan ook amper anders. Het gebrek aan aandacht voor werkbaar werk aan de onderhandelingstafel zelf, vertaalt zich ook in het gebrek aan aandacht daaraan in de begroting.
Dat werk tegen de deadline zorgt ook voor drama’s in de samenleving zowel inhoudelijk als in de communicatie. Moeten besparen, subsidies geknipt zien of kosten zien oplopen is nooit goed nieuws. Maar uit het niets, al dan niet eerst in de pers, moeten vernemen dat het met 5, 10, 25, 50 of 100% minder subsidies zal moeten midden in lopende meerjarenplannen of projecten, dat is geen goed bestuur.
Onder de rechtvaardigheidslat
Het resultaat van deze begrotingsonderhandelingen: de zwarte nul. Een begroting die in de cijfers een evenwicht vertoont. Belangrijk? Jazeker. Maar het onevenwicht zit hem in de vooropgestelde maatregelen.
Minister-President Diependaele riep voor de septemberverklaring op tot meer menselijkheid. Een oproep die we zeker steunen. Maar, we hadden die ook graag zien terugkomen in de begroting.
Snoeipakket?
Eén van de paradepaardjes van de 6de staatshervorming was de gezinsbijslag. Elke regio zou hierdoor een sterker gezinsbeleid op maat kunnen voeren. Het resultaat na de hervorming? Zowat elke begroting wordt er gesnoeid in het systeem. De index is dan wel behouden, maar deze keer verdwijnt de geboortepremie vanaf het 2de kind, wordt de kinderbijslag beperkt tot 23 jaar in plaats van 25 jaar voor studerende kinderen en wordt het groeipakket direct na het afstuderen stopgezet. Bovendien worden ook de leeftijdstoeslagen bevroren voor kinderen geboren voor 2019.
Het groeipakket lijkt steeds minder een instrument van gezinsbeleid en steeds meer een begrotingspost waar besparingen kunnen worden gezocht. Dat terwijl de kosten voor gezinnen met kinderen enkel toenemen.
Arbeidsmarktbeleid: iedereen aan het werk, maar ondersteuning op de schop
De ambitie om de werkzaamheidsgraad op te trekken is een goede ambitie, tenminste als het over volwaardige jobs gaat. In onze huidige arbeidsmarkt wil dit ook zeggen dat het inzetten op mensen die verder van de arbeidsmarkt staan cruciaal is. Zeker gezien de gevolgen van de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd, mogelijk jobverlies bij dienstenchequebedrijven en de verhoogde druk op mensen in een sociale woning of op de wachtlijst om aan de slag te gaan.
De realiteit is dat boven op de eerder besliste zware besparingen op VDAB en tewerkstellingsbeleid, nogmaals gesnoeid wordt: 91 miljoen euro dient bijkomend te worden bespaard. Het is moeilijk uit te leggen hoe dit te rijmen valt met de grote ambities om iedereen aan het werk te helpen. Tegelijkertijd wordt er bespaard op de begeleiding van werkzoekenden door de OCMW ’s, net op een moment dat ze een pak leefloners op zoek naar een job erbij hebben gekregen.
Ook hier is onduidelijk wat de Vlaamse regering wil? Mensen aan het werk helpen lijkt geen prioriteit meer.
Klimaat en wonen: ’t is weer voorbij die hete zomer
Of zo lijkt het toch. Hoewel de middelen voor de blue dealbewaard blijven, gelukkig maar, ziet het er niet zo goed uit voor wie dacht dat de voorbije hete zomer een signaal voor het beleid zou zijn. Zo verdwijnen de voorziene middelen voor de energiehuizen (9 miljoen) om in te zetten op collectieve renovaties. Nochtans een zeer goed initiatief om ook meer kwetsbare groepen mee te krijgen in dit verhaal. Ook de geplande projectoproep rond groene warmte (15 miljoen) verdwijnt. Lokale energieprojecten die de uitstoot van CO² willen verminderen krijgen zo het deksel op de neus.
Mobiliteit: uitbreidingsbeleid De Lijn verdampt
Ook voor mobiliteit valt weinig goeds te melden. De zware begrotingsoefening leidde er niet toe dat men eindelijk de subsidies voor de zakenjets in Antwerpen zou afschaffen. Die mensen hun basisbereikbaarheid bleef belangrijker dan deze van de gewone Vlaming. Het beloofde uitbreidingsbeleid bij De Lijn wordt immers gehalveerd. Na opeenvolgende besparingen moest deze investering toch een beetje zuurstof geven aan De Lijn en vooral aan de reiziger. Quod non. De tekorten in het aanbod zullen hiermee niet weggewerkt worden. Ook de Hoppinpunten, waar combimobiliteit moet worden vormgegeven, worden on hold gezet. Gelukkig blijven de budgetten voor nieuwe fietspaden overeind.
Lokale besturen: minder middelen, minder nabij?
Ook de lokale besturen, via het Gemeentefonds een van de grote uitgavenposten van de Vlaamse begroting, ontsnappen niet aan de besparingsoefening. De indexering van de middelen voor het Gemeentefonds, bij het begin van de legislatuur vastgeklikt op 3.5%, wordt in 2027 (1%) en 2028 (2%) beperkt. Dit heeft natuurlijk gevolgen voor de meerjarenplannen en -begroting van de lokale besturen. Het is vandaag nog onduidelijk wat de gevolgen op het terrein zullen zijn. We hopen dat de lokale besturen de nabije dienstverlening alvast zullen sparen.
Nochtans leidt goede publieke dienstverlening niet enkel tot tevreden burgers, maar ook tot meer vertrouwen in onze democratie. Dat toonde het Involve-onderzoek aan.
Subsidies schrappen: misplaatste fierheid, koudere samenleving.
Sommige Vlaamse ministers zijn fier op de forse knip van zowat een half miljard euro op ‘subsidies’. Want, in hun discours worden subsidies al maandenlang voorgesteld als kostenpost waar amper iets tegenover zou staan. Let wel, luchthavensubsidies zijn blijkbaar ‘werkingsmiddelen’ en daarom noodzakelijk.
In dat discours wordt al snel voorbijgegaan aan het feit dat er achter elke subsidielijn een doel schuilgaat en vaak een organisatie die dit doel realiseert. Vaak worden daarbij gaten opgevuld in onze maatschappij waar de overheid of privé geen antwoord op kon bieden.
Sommige politieke partijen vinden dat de staat dit moet overnemen, anderen willen vooral schrappen. Want naast zorgen voor een warme samenleving zijn er ook subsidieontvangers die wel eens kritiek durven uiten.
Zo moeten we tot onze grote spijt vaststellen dat het sociaal-cultureel volwassenenwerk, waar heel wat van onze partnerorganisaties toe behoren, alweer getroffen wordt. Het Sociaal Cultureel werk krijgt lovende woorden van de bevoegde minister, als humus van de samenleving, maar ziet dat opnieuw 7.1% van het budget geschrapt wordt.
De besparingen op het domein cultuur zijn alweer fors en alweer geconcentreerd op enkele sectoren. De humus van de samenleving uitdrogen, dat lijkt het beleid te zijn. Ook klimaat- en natuurverenigingen ontsnappen niet aan de besparingsoefening en zullen het met minder subsidies moeten doen. Terwijl we afgelopen zomer de gevolgen van de klimaatcrisis aan den lijve hebben ondervonden.
Als het goed is …
Beweging.net had bij de start van de begrotingsbesprekingen, zowel voor de federale als de Vlaamse overheid, een belangrijke boodschap: zorg dat het om een rechtvaardig pakket aan maatregelen gaat. Dat is ook de bril waarmee we het resultaat beoordelen: worden de inspanningen gelijk verdeeld over diverse bevolkingsgroepen? Zijn opgelegde besparingen doenbaar voor organisaties? Is er rekening gehouden met gewenste en ongewenste neveneffecten? Zijn ze dienstig voor een socialere en duurzamere samenleving? …
Zo zien we enkele lichtpuntjes in de begroting:
- Eindelijk wordt er ingegrepen op de subsidies voor fossiele brandstof door 35 miljoen te schrappen voor de raffinaderijen van ExxonMobil en TotalEnergies. Die maken vandaag woekerwinsten door de hoge energieprijzen.
- De bijdrage voor bedrijfsafvalwater wordt opgetrokken zodat de kost voor de zuivering niet langer door de gezinnen moet worden gedragen. Een juiste en rechtvaardige keuze die 18.2 miljoen opbrengt.
- Er worden middelen voorzien voor een sociaal akkoord in de sociale economie, absoluut noodzakelijk om wie in deze sector werkt een correct inkomen te garanderen. Ook voor Welzijn worden middelen voorzien voor een nieuw sociaal akkoord. Ook dat is goed nieuws, jammer genoeg is het bedrag ruim onvoldoende voor een sterk sociaal akkoord dat zorg en welzijn waardeert.
- Het onderwijs wordt grotendeels gespaard van nieuwe besparingen. Gezien de vele uitdagingen waar ons onderwijs mee geconfronteerd wordt is dat een juiste beslissing. Dit moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van ons onderwijs, het gelijkekansenbeleid en het beroep van leerkracht de nodige impulsen krijgen.
Tot slot vermelden we ook nog de geplande verhoging van de belastingen voor gokbedrijven. Deze moet volgend jaar 29 miljoen extra opleveren. Beweging.net noemde Vlaanderen nog maar enkele weken geleden een fiscaal paradijs voor gokbedrijven. De Vlaamse regering wil nu het tarief voor onlinegokken gelijktrekken met de offline weddenschappen naar 15%. Een stap in de goede richting, maar ver verwijderd van de 400 miljoen extra die we konden ophalen met het gelijktrekken van het tarief met Nederland of andere buurlanden. Daarvan zou ruim de helft naar Vlaanderen gaan. Ook hier wordt dus 200 miljoen mislopen.
Andere keuzes zijn mogelijk!
Keren we even terug naar de start van dit stuk: de grote oefening van deze regering. Zijn er dan wel alternatieven zonder de schulden te laten toenemen? Jazeker. De verlaging van de erf- en schenkbelasting wordt wel uitgesteld, maar nog niet afgeserveerd. Familiale bedrijven blijven vrijgesteld van enige erfbelasting.
De vele subsidies aan bedrijven, m.u.v. de KMO-portefeuille, worden niet in vraag gesteld. Alsof elke euro daar per definitie goed besteed zou zijn. Niemand heeft het ooit onderzocht.
Saneren is altijd moeilijk, en een coalitie vergt de kunst van het compromis. Maar, het geheel voldoet niet aan onze toets voor een rechtvaardig pakket.
Hiervoor worden de inspanning niet gelijk verdeeld en al zeker niet naar draagkracht. Het middenveld wordt opnieuw geviseerd en de genomen maatregelen dragen niet of onvoldoende bij aan de uitdagingen van morgen voor klimaat, arbeidsmarkt, combinatie arbeid en gezin, en een verbonden samenleving. De lichtpuntjes en juiste keuzes die ook in deze oefening zitten, worden hiermee ruimschoots overschaduwd. Van een Vlaamse regering met als baseline “Verbeelding werkt”, zien we bitter weinig verbeelding om de ambitie voor een warm en welvarend Vlaanderen waar te maken.
Van een Vlaamse regering met als baseline “Verbeelding werkt”, zien we bitter weinig verbeelding om de ambitie voor een warm en welvarend Vlaanderen waar te maken. – Julie Hendrickx Devos, voorzitter beweging.net
Graag verwijzen we ook naar het overzicht dat Visie al bracht over de maatregelen op werk en het groeipakket waar we ons bij aansluiten.
