Boekvoorstelling in Leuven: een testament van iemand die nog leeft
Wie het leven van zuster Jeanne Devos wil kennen, kan terecht in de biografie Alsof de weg ons zocht, die Julie Hendrickx Devos in 2019 schreef en die intussen aan haar zesde herdruk toe is. Met Riskeer meer kiest ze een andere invalshoek. Toen Jeanne na meer dan een halve eeuw India terug in België aardde, zag ze een samenleving die enorm veranderd was. Julie wilde weten hoe haar tante daarnaar kijkt: wat haar zorgen baart, en wat ze mooi vindt.
Makkelijk was dat niet. “Je kijkt richting een einde, een totaal ander perspectief,” vertelde Julie op de boekvoorstelling op 27 oktober in De Hoorn in Leuven. Jeanne zelf zou nooit over haar nalatenschap spreken. “Ze vertelt honderduit over wat ze allemaal gedaan en gezien heeft, en daaruit kristalliseert die nalatenschap vanzelf.”
Zuster Jeanne Devos kon er door gezondheidsproblemen zelf niet bij zijn. Na de overhandiging van het eerste exemplaar door Harold Polis van uitgeverij Otheo Books ging Julie in gesprek met Gie Goris, gewezen hoofdredacteur van Wereldwijd en MO* magazine.
Eerst kijken, dan handelen
Een beeld dat in het boek telkens terugkeert, is dat van de spoel en het weefgetouw. Jeanne ontleent het aan Dag Hammarskjöld: je geeft je over aan het weefgetouw, en pas achteraf zie je het patroon. Volgens Julie gaat het niet om fatalisme, maar om vertrouwen. “We zijn allemaal een schakel in een veel groter geheel. Het gaat niet alleen om ons, het gaat om iets dat ons overstijgt.”
Wat hebben we vandaag nodig om vooruit te komen? Inspirerende leiders, durven breken met conventionele kaders en je laten raken. Voor Julie is de volgorde duidelijk. Ze verwees naar de methode van Cardijn: zien, oordelen, handelen. “Als we onverschillig blijven voor onrecht, dan gebeurt er niks. Ik denk dat het begint met je durven laten raken.”
Inspirerend leiderschap ziet ze vooral aan de basis. “Ik zie heel veel inspirerende mensen. Dat zijn de mensen die andere mensen meepakken.”
Zorg moet zacht zijn
Jeanne maakt zich zorgen over polarisering en over een samenleving waarin alles efficiënter moet en in geld wordt uitgedrukt. Dat berooft ons van verbondenheid, van mensen die voor elkaar zorgen en samen iets opbouwen. Julie herkent dat: “Die marktlogica sluipt binnen op plaatsen waar ze helemaal niet hoort. In zorg, in onderwijs.”
Het tegengewicht zit in vrijwillige inzet. Beweging.net telt met al haar partners samen meer dan 157.000 vrijwilligers, die onder meer ziekenvervoer, ziekenbezoek en jeugdkampen mee mogelijk maken. “Welke samenleving willen wij?” vroeg Julie. “Vinden we het normaal dat je je verzekeraar belt en een computerstem aan de lijn krijgt? We moeten het menselijke onder elkaar blijven vooropstellen.”
Verandering komt van onderuit
Zacht betekent niet vrijblijvend. Mensenrechten zijn voor Julie, en voor beweging.net, niet
onderhandelbaar. Ze verwees naar de huisarbeidsters met wie Jeanne in India werkte, vaak kastelozen die geleerd hadden dat uitbuiting nu eenmaal hun lot was. “Dat is niet van vandaag op morgen. Dat is actie dag na dag. Dat is volhouden.”
Die strijd leidde in 2011 tot een conventie van de Internationale Arbeidsorganisatie voor de rechten van huispersoneel. Maar Julie draait de logica om: zo’n verdrag komt er pas als de druk aan de basis hoog genoeg is. “Alles begint tussen jou en mij. Bij wat we verdragen dat een ander aangedaan wordt, of niet.” En wie wetten maakt voor mensen zonder hen te horen, kiest volgens haar niet voor het model van samenleving waar we naartoe moeten.
Geen tweede Jeanne, wel jezelf
Waar ligt dan de grens tussen meer riskeren en anderen in gevaar brengen? Julie vindt die vraag te rationeel. Jeanne werd ooit onder schot gehouden, maar stelde zich telkens de vraag wat zij riskeerde in vergelijking met wat de vrouwen rondom haar dagelijks meemaakten. Daarbij is het collectieve belangrijk, en ook het recht om te mislukken. “We zijn wat risicoavers geworden. Er is weinig ruimte om op je bek te gaan en opnieuw te beginnen.”
Niemand hoeft een nieuwe Jeanne Devos te worden. “We hebben allemaal meer talenten in huis dan we soms denken,” zei Julie. “We moeten geen grootse dingen doen. We moeten vooral de kleine dingen doen.” En toch: onze nek uitsteken voor anderen.
Het boek eindigt met wat Jeanne haar programmaverklaring noemt: “Riskeer meer dan wat anderen veilig vinden. Zorg meer dan wat anderen wijs vinden. Droom meer dan wat anderen praktisch vinden. Verwacht meer dan wat anderen mogelijk vinden. Doe meer dan je denkt dat je kan. Deel meer dan je denkt dat je kan missen. Hoop tegen beter weten in.”
Hoop is een werkwoord
Naast het boek verscheen ook een videopodcast in vier delen. Radiopresentatrice en auteur Christina Van Geel ging met Jeanne en Julie in gesprek over durven, zorgen, dromen en hoop. Ze vertellen hoe ze de opdrachten uit het boek zelf voorleven, en vooral over hoopvolle signalen: over dromers en durvers, zorgers en doeners. Voor beiden is hoop geen kwestie van achteroverleunen. “Hoop is een werkwoord,” zei Christina.
In een fragment uit de podcast kwam Jeanne zelf even aan het woord. “Hoop heeft het geloof en de liefde nodig, maar liefde en geloof hebben hoop nodig.” Ze vertelde over Pushpa, een huisarbeidster die alleen tot het vijfde leerjaar naar school ging, maar vandaag leiding geeft aan haar groep. “Je ziet het al waar worden.”
Julie sloot af met de woorden van de Indiase dichter Tagore, waarin ze haar tante herkent: hoop is de vogel die het licht voelt en zingt als de dageraad nog duister is. “Daar gaat het om. Niet wachten.”
Wie is zuster Jeanne Devos?
Zuster Jeanne Devos vertrok in 1963 vanuit een klooster in Heverlee naar India en keerde 53 jaar later terug als internationaal symbool van de strijd voor mensenrechten. Ze bouwde in India de National Domestic Workers Movement uit, een beweging die opkomt voor huispersoneel, vaak jonge vrouwen en meisjes die in erbarmelijke omstandigheden werken. In 2011 kreeg ze de Internationale Arbeidsorganisatie zover om een historische conventie te stemmen voor de rechten van miljoenen huisarbeidsters. België ratificeerde die conventie in 2015.
Over de auteur
Julie Hendrickx Devos is algemeen voorzitter van beweging.net en de nicht van zuster Jeanne. Ze is Indiase van geboorte en werd als kind geadopteerd door de zus van Jeanne. Vandaag is ze ambassadeur in België voor de National Domestic Workers Movement en bestuurder van het Zuster Jeanne Devos Fonds voor Kinderrechten. In 2019 verscheen bij Lannoo haar biografie Alsof de weg ons zocht over het leven en werk van haar tante.
Meer weten?
- Boek: Riskeer meer. Gesprekken met zuster Jeanne Devos, Julie Hendrickx Devos, Otheo Books, 144 pagina’s
- Podcast: in de vierdelige videopodcast Riskeer meer praat Christina Van Geel met zuster Jeanne Devos en Julie Hendrickx Devos over durven, zorgen, dromen en hoop.
- Bekijken op YouTube
- Beluisteren op Spotify
