‘Elk kind heeft recht op goed en kwalitatief onderwijs en elk kind verdient een nieuwe kans ongeacht het verleden of afkomst’, begint Loes Vandromme, Vlaams parlementslid, onderwijsexperte bij cd&v en voorzitter van het platform #B-Onderwijs. Toch zien we aan de recentste cijfers dat één op zeven leerlingen het secundair onderwijs zonder diploma of kwalificatie verlaat.
Luis in de pels
Caroline Vrijens is sinds 2019 kinderrechtencommissaris, ingebed in het Vlaams parlement en aan de bron van de wetgevende macht. ‘Het Kinderrechtencommissariaat ziet er in Vlaanderen op toe dat overal waar diensten in contact komen met jongeren, hun rechten gerespecteerd worden. Daarnaast vertolken we de belangen van kinderen en jongeren’, vertelt Caroline. ‘Dat doen we via onze klachtenlijn waar we dagelijks klachten en meldingen ontvangen die te maken hebben met het schenden van kinderrechten door een Vlaamse dienst zoals een school, jeugdvoorziening, vrijetijdsorganisatie, jeugdwerk … Deze klachten worden dan omgezet in adviezen die richting de kabinetten en het parlement gaan’, licht Caroline Vrijens toe.
‘Sinds 2019 zien we dat het aantal thuiszitters toeneemt, door het stijgend aantal signalen dat binnenkwam. Dit kan gaan van de kleuterklas tot in het secundair onderwijs. We merkten dat het probleem structureel toenam en besloten hierover een brede bevraging te organiseren en een dossier uit te werken. Sinds januari 2023 zijn we gestart met het registreren van deze specifieke dossiers. We deden bevragingen met de CLB’s (Centrum voor Leerlingenbegeleiding), scholen, welzijnsorganisaties, jeugdhulpvoorzieningen, ouders, kinderen, jongeren …’
Wat kinderen en jongeren, ouders en professionals ons leren
Op 26 september 2025 stelde het Kinderrechtencommissariaat haar dossier voor: Thuiszitters uit de schaduw. Wat bleek? Er zijn veel meer kinderen en jongeren die niet naar school gaan – voltijds of deeltijds – dan verwacht. Weken, maanden en soms jaren zitten zij thuis. Soms is het zelfs niet geweten dat zij thuis zitten, want er zijn ook te weinig cijfers of registraties over het aantal jongeren dat niet naar school gaat.
‘Eén op de drie scholen vraagt bij langdurige afwezigheid om een ziektebriefje, dat gaat over honderden leerlingen in het kleuter, lager en middelbaar onderwijs. Op die manier zijn ze volgens de school gewettigd afwezig en is er niks aan de hand. Maar dit gaat over jongeren die net wel professionele ondersteuning en begeleiding nodig hebben. Het CLB geeft ook aan dat zij 27% meer begeleiding voorzien van afwezige leerlingen op 5 jaar tijd én er een verdubbeling is van het aantal TOAH-aanvragen (Tijdelijk Onderwijs Aan Huis). Op die manier staat het leven van de kinderen, jongeren én zelfs hun ouders op pauze. Dat geeft hen ongelofelijk veel stress en onzekerheid, wat de situatie thuis er echt niet makkelijker op maakt’, besluit de kinderrechtencommissaris.
Annick Steyt, provinciaal coördinator bij Samen Tegen Schooluitval, neemt als tweede expert het woord. Zij vertelt ons dat volgens de laatste cijfers (2022-2023) in West-Vlaanderen 10,7% van de scholieren de school verlaat zonder kwalificatie. In vergelijking met andere provincies scoort West-Vlaanderen hier het laagst. In Antwerpen gaat dit bijvoorbeeld over 16%. Bovendien hebben jongeren die school lopen in arbeidsgerichte trajecten het veel moeilijker om een klassieke leerlijn te volgen. Dat zijn ook vaak jongeren die al een hele rugzak meedragen.
Aanbevelingen
‘We moeten oog hebben voor alle risicofactoren van schooluitval en inzetten op de beschermende factoren. We moeten dichtbij onze doelgroepen staan, hen opvolgen, een band met de jongere en het gezin onderhouden’, oppert Annick. ‘Wanneer een jongere een B- of C-attest krijgt, mogen we niet vergeten dat die impact zwaar is. Je moet je klasgroep verlaten, mogelijks ook je school. We moeten zorgen voor een warme overdracht en de jongere niet loslaten wanneer hij of zij bijvoorbeeld de boodschap krijgt niet meer welkom te zijn in de klas of school.’
Het Kinderrechtencommissariaat bundelde haar aanbevelingen om thuiszitters uit de schaduw te halen en hun leerrecht te garanderen. Caroline legt de nadruk op enkele van die aanbevelingen. ‘We vragen meer monitoring en onderzoek naar het aantal thuiszitters, maar ook naar wat de impact hiervan is op de jongeren op latere leeftijd. We willen daarnaast dat thuiszitters betere opgevolgd worden. Maak als school een afwezigheidsbeleid op zodat iedereen weet wat te doen wanneer een jongere thuis zit. Zorg ervoor dat scholen niet het gevoel hebben dat ze er alleen voor staan. Versterk daarom de scholen met een welzijnsprofessional of zorgleerkracht.’
Loes Vandromme sloot de avond af: ‘Er is deze avond geen enkele keer verwezen naar de jongere zelf, het woord schuld is geen enkele keer in de mond genomen door geen enkele expert. Alle verhalen die vandaag verteld zijn, hebben ons wakker geschud. Geen enkele ouder wil dat zijn kind niet slaagt in het leven. Het is belangrijk dat men niet oordeelt over ouders maar dat men net drempels gaat verkleinen voor ouders en hun kind(eren), zoals met het project KAAP dat in grote steden loopt. Hier kunnen ouders in de school van hun kind(eren) de Nederlandse taalopleiding krijgen, gefocust op de taal die er op school gesproken wordt.’
‘Een jongere die tijdelijk de school verlaat – om welke reden dan ook – moet meegenomen worden op een zijpad en de nodige begeleiding krijgen, zodat hij of zij op termijn op dezelfde bestemming weer uitkomt, namelijk richting de kwalificatie en het diploma waar elke jongere het recht op heeft’, besluit ze.
Meer info vind je in het dossier van het Kinderrechtencommissariaat ‘Thuiszitters uit de schaduw’ en via Samen tegen Schooluitval.
